Risicofactoren uit leefstijl

Published:

This essay has been submitted by a student. This is not an example of the work written by our professional essay writers.

mutaties in het DNA die kanker veroorzaken, kunnen bij iedereen en zonder enkele reden ontstaan. Er zijn echter ook bepaalde invloeden van buitenaf te wijden aan het ontstaan van kanker. Bepaalde leefgewoonten en/of -omstandigheden kunnen namelijk het risico op het ontstaan van kanker vergroten. Desbetreffende factoren worden risicofactoren genoemd. Er wordt onderscheid gemaakt tussen leefstijlfactoren en niet-leefstijlfactoren (risicofactoren uit leefomgeving). Zo heeft bij ongeveer 50% van de mensen die aan kanker overlijden, de leefstijl een belangrijke rol gespeeld bij het ontstaan van de ziekte.[1] In het volgende hoofdstuk worden de risicofactoren uit leefomgeving uitvoerig behandeld. In dit hoofdstuk beperken we ons tot de risicofactoren op het ontstaan van kanker die voortkomen uit de leefstijl van de mens.

Twee grote risicofactoren op het ontstaan van kanker uit leefstijl zijn roken en zonnen. Deze worden als eerst besproken. Daarna komen de invloeden van voeding, lichaamsbeweging en overgewicht aan bod.

roken

Roken kan gezien worden als de grootste risicofactor op het ontstaan van kanker uit onze leefstijl. Om hier een beeld van te geven, zullen we enkele feiten en cijfers noemen.

Zo is roken voor 30% verantwoordelijk voor de sterfte aan kanker in Nederland. Als we dit vertalen in het aantal sterftegevallen per jaar als gevolg van roken, komen we op ongeveer 20.000 mensen uit.

Ook is de kans op longkanker bij niet-rokers 20 tot 30% hoger indien ze samenwonen met rokers of zich veel in omgevingen bevinden waar gerookt wordt, zoals bijvoorbeeld in cafés.

Verder is bij 86% van de longkankerpatiënten de ziekte ontstaan door roken en komt één op de zeven rokers vroegtijdig te overlijden door longkanker.

Daarbij vormt roken niet alleen een verhoogd risico op longkanker, maar ook op diverse andere vormen van kanker.[2]

Kankerverwekkende stoffen in sigaretten

De hierboven staande cijfers zullen voor veel mensen schokkend, al dan niet bekend zijn, maar wat doet roken met ons lichaam waardoor kanker ontstaat?

In sigarettenrook zitten zo'n 4000 chemische stoffen, waarvan er minstens 60 een carcinogene werking hebben.[3] Carcinogenen zijn stoffen die kanker kunnen verwekken.

Om een idee te geven van welke stoffen er in je lichaam terechtkomen bij het roken van een sigaret, noemen we enkele stoffen. Nicotine is waarschijnlijk de meest bekende stof in sigaretten. Deze stof is de voornaamste oorzaak van de verslavende werking van roken. Daarnaast bevat sigarettenrook de schadelijke stoffen teer en koolmonoxide. Verder bevatten sigaretten (onder andere) de volgende stoffen: aceton (nagellakremover), arsenicum (een dodelijk gif), cyanide (bestandsdeel uit rattengif), cadmium (uit oplaadbare batterijen) en benzeen (bestandsdeel uit vroeger afbijtmiddel voor verf, rubber of inkt).[4]

Hoe de stoffen verschillende organen kunnen aantasten zullen we per soort kanker, die veroorzaakt kan worden door roken, bespreken.

longkanker

We spreken van longkanker, als er zich een tumor in de longen bevindt en deze ook daadwerkelijk in de longen is ontstaan. Er zijn verschillende vormen van longkanker, namelijk kleincellige, niet-kleincellige longkanker en mesothelioom. De laatste vorm is een tumor in het longvlies en wordt voornamelijk door het inademen van asbest veroorzaakt. Hier komen we in hoofdstuk 4 op terug.

De indeling is afhankelijk van het soort cellen waaruit de tumor is opgebouwd. Ongeveer 20% van de longkankerpatiënten lijdt aan kleincellige longkanker en 80% aan niet-kleincellige longkanker. Kort gezegd bestaat kleincellige longkanker uit kleine en kwetsbare cellen die veel sneller delen dan bij de andere vorm van longkanker. Hierdoor kunnen de cellen ook veel sneller uitzaaien. Bij niet-kleincellige longkanker bestaat de tumor uit grotere cellen, welke dus minder snel uitzaaien. Bij deze laatste vorm van longkanker worden drie vormen onderscheiden: plaveiselcel-carcinoom, adeno-carcinoom en grootcellig-carcinoom. [5] Dit onderscheid wordt gemaakt op basis van kenmerken van de tumorcellen, bijvoorbeeld de snelheid van het groeien van de tumor; plaveiselcellen groeien het minst snel en grootcellige tumorcellen het snelst.

Beschadigde longen

Als we de longen van een niet-roker naast de longen van een roker leggen, zoals in afbeelding 1 is gedaan, valt hieruit te concluderen dat door roken de longen ten eerste afgebroken worden (het longweefsel aan de zijkanten is gereduceerd) en ten tweede beschadigd worden (het longweefsel is zwart geworden). We zullen nu behandelen, hoe deze beschadiging van de longen optreedt.

De wand van de luchtwegen bestaat uit een slijmlaag en talloze trilhaartjes. Beiden zijn nodig voor de afweer van stoffen die via de neus en mond in ons lichaam terecht komen.[6] De trilhaartjes zorgen voor afvoer van vuil slijm en in de slijmlaag blijven stofdeeltjes, die fijn genoeg zijn om de neusharen te passeren, kleven. Ze komen in de keelholte terecht en worden vervolgens doorgeslikt en opgeruimd in de maag. Bij rokers wordt dit kwetsbare weefsel in de longen aangetast. Nicotine irriteert de slijmlaag namelijk, waardoor de afweerprocessen van deze laag verstoord worden. De giftige stoffen aanwezig in tabaksrook, kunnen makkelijker door het afweersysteem in de longen terechtkomen en de cellen in de wand van de longen binnendringen. De cellen raken ontstoken en het afweersysteem reageert hierop: witte bloedcellen bestrijden de beschadigde cellen. Door de plotselinge activiteit treedt er zwelling op in de longen wat vernauwing in het luchtkanaal kan veroorzaken.

Gezonde cellen blijven delen, maar wanneer er vervuiling is opgetreden maakt het lichaam slijmproducerende cellen aan in plaats van trilhaarcellen. Zo ontstaat er slijm tussen de trilhaarcellen, die op hun beurt niet meer in staat zijn om te bewegen. Zonder beweging van de trilhaarcellen kan er geen slijm meer afgevoerd worden. Daarom hebben rokers vaak een rokershoest; dit is de enige manier om van het overtollige slijm af te komen. Het komt erop neer dat de luchtwegen voortdurend ontstoken zijn.[7]

Verder bestaan de longen uit zeer veel longblaasjes, die weer uit veel kleine bloedvaatjes bestaan. De longblaasjes zijn van groot belang voor het lichaam, want in deze blaasjes vindt de zuurstofopname en koolstofdioxideafgifte plaats. Ze hebben oorspronkelijk dan ook een zeer elastische structuur. Door de tabaksrook kunnen de longblaasjes echter ook ontstoken raken, waardoor ze hun elasticiteit verliezen. Hierdoor scheuren de wanden van de longblaasjes en bloedvaatjes, waardoor het oppervlak van werkzame longblaasjes kleiner wordt. Daarbij komt bij het roken de stof koolstofmonoxide vrij in het bloed, waar het zich aan rode bloedlichaampjes hecht. Hierdoor is er minder plaats voor het vervoeren van zuurstof. Het lichaam krijgt te kampen met een zuurstoftekort en een koolstofdioxideoverschot, wat zorgt voor kortademigheid bij rokers.

De zwarte long op afbeelding 1 ontstaat door het teer in sigaretten. De teer die met roken geïnhaleerd wordt, hecht zich aan het longweefsel, met als gevolg een zwarte aanslag op de longen. Hoe meer iemand rookt, des te zwarter een long er uit komt te zien. Bij het roken van ongeveer een pakje per dag, komt er zo'n 150 ml teer[8] in de longen terecht.

Met de beschadigingen en de ontstekingen die de giftige stoffen uit sigarettenrook in het longweefsel veroorzaakt, worden de cellen steeds kwetsbaarder. Wanneer iemand veel rookt, kan het afweersysteem op een gegeven moment niet meer tegen de beschadigde cellen strijden. Daarbij ontstaat er een ophoping van vervuild slijm op het longweefsel. De cellen worden vatbaarder voor de giftige stoffen waaraan ze worden blootgesteld, waardoor de kans heel groot is op een mutatie in een cel. Deze zal zich ongeremd gaan delen en er ontstaat een tumor in de longen; longkanker.

Tumoren in het hoofd/halsgebied

Jaarlijks wordt bij zo'n 2650 personen[9] de diagnose hoofd- of halskanker gesteld. Meestal ontstaan deze tumoren na het vijftigste levensjaar.[10]Roken is samen met alcoholgebruik, erfelijke factoren en sommige virussen de meest voorkomende oorzaak van kanker in dit gebied. Omdat alcoholgebruik en roken vaak samen voorkomen is meestal niet te achterhalen door welke factor de kanker ontstaan is. Daarbij kan het ook zijn dat de factoren sámen het risico vergroot hebben. Roken speelt in de onderstaande voorbeelden alleen een grotere rol wanneer de andere factoren niet van toepassing zijn, mits anders vermeld. Ook in het hoofd- en halsgebied gaat het om beschadiging van weefsel door de stoffen in sigarettenrook. De stoffen passeren namelijk met het inademen de luchtwegen en komen vervolgens in de longen terecht.

Tumoren die als gevolg van roken ontstaan, kunnen op de volgende plaatsen in het hoofd- en/of halsgebied, voorkomen[11]:

Keelholte: Onderste deel van de keel- en mondkeelholte:

Onderste keelholte- Tumor ontstaan ter hoogte van de stembanden.

Mondkeelholte- Tumor ontstaat bij de keelamandelen, het zachte gehemelte of de tongbasis.

Lippen:

Het gaat bij lipkanker vrijwel altijd om de bovenlip en bij mannen na hun veertigste jaar. Deze vorm van kanker ontstaat meer door het roken van pijpen dan sigaretten.

lymfeklieren in de hals:

Als kanker in deze lymfeklieren door roken is ontstaan, gaat het vrijwel altijd om uitzaaiingen van kanker in het hoofd-/halsgebied.

mondholte: mondbodem, tandvlees en/of gehemelte, tong en - wangslijmvlies

mondbodem - ontstaat voornamelijk op middelbare leeftijd en door veel roken. Deze vorm komt meer bij mannen voor dan bij vrouwen, alhoewel dit wel toeneemt door het veranderende rookgedrag.

Tandvlees en/of gehemelte - (zie mondbodem). Meestal komt deze vorm op tandvlees in de onderkaak voor maar op tandvlees in de bovenkaak is niet onmogelijk. Gehemeltetumoren beginnen met zwellingen in het midden van het gehemelte.

Tong - (zie mondbodem). Deze tumoren ontstaan meestal aan de rand van de tong.

Wangslijmvlies - (zie mondbodem). Beginnend met een zwelling in het wangvlies ter hoogte van de tanden.

strottenhoofd

De voornaamste oorzaak van strottenhoofdkanker is roken. Het kan op drie plaatsen voorkomen, namelijk: op de stembanden en in het gebied boven of onder de stembanden.

Kanker in het hoofd-/halsgebied komen relatief gezien weinig voor. Wanneer ze echter voorkomen heeft de leefstijl van de patiënt in veel gevallen een belangrijke rol gespeeld bij het ontstaan van de tumor. In veel gevallen wegen de factoren roken, alcoholgebruik en erfelijke factoren even zwaar mee, maar in sommige gevallen is roken de voornaamste oorzaak, zoals bij mondholtekanker en strottenhoofdkanker.

Maag-, lever- en alvleesklierkanker

Zoals de namen 'maagkanker, leverkanker en alvleesklierkanker' al zeggen, zijn dit tumoren die ontstaan in desbetreffende organen. Uit onderzoeken is gebleken dat ook het risico op deze vormen van kanker vergroot worden door roken.[12] Nicotine komt door roken van sigaretten namelijk in de bloedbaan, waardoor het zich door het lichaam kan verspreiden en ook bij de maag, lever en alvleesklier terechtkomt. Het kan de cellen van deze organen op deze manier beschadigen en vatbaarder maken voor andere carcinogenen in sigarettenrook.

Zo is uit onderzoek van verschillende wetenschappers gebleken, dat meer dan 10%[13] van patiënten die aan maagkanker lijden, de oorzaak toe te schrijven is aan roken. Verder hebben diverse studies aangetoond dat er een verband ontstaat tussen roken en leverkanker[14] en ook alvleesklierkanker komt veel vaker voor bij mensen die roken dan bij mensen die dit niet doen.[15]

Nier- en blaaskanker

Nier- en blaaskanker worden gekenmerkt tumoren die in de nieren en blaas ontstaan. Oorzaken omtrent nier- en blaaskanker zijn lastig aan te tonen. Toch is door wetenschappers onderzocht, dat roken bij het ontstaan van deze vormen van kanker een rol speelt. Zo is bij blaaskanker in 40%[16] van de gevallen roken een van de oorzaken geweest van ontstaan. Ook heeft een roker 3 tot 5 keer zoveel kans op blaaskanker als een niet-roker en daarmee is roken de belangrijkste risicofactor bij het ontstaan van blaaskanker. Dit komt waarschijnlijk, doordat de stoffen uit sigarettenrook in het bloed terecht komen. Via het bloed kunnen ze in de urine, en dus in de blaas en nieren terechtkomen. De schadelijke stoffen kunnen de wand van deze organen irriteren waardoor cellen beschadigen. Bij veelvuldige irritatie van cellen worden deze kwetsbaarder voor de carcinogenen.

Baarmoederhalskanker

In het jaar 2009 heeft baarmoederhalskanker veel aandacht gekregen, met name door de baarmoederhalskankerprik. Baarmoederhalskanker wordt veroorzaakt door het humaan papillomanvirus (HPV). Dit virus infecteert de baarmoeder en kan kanker veroorzaken als de geïnfecteerde cellen niet opgeruimd worden door het afweersysteem. Roken vermindert echter het afweersysteem, dus het risico op een verkeerde celdeling wordt dan vergroot.[17] Bij vulvakanker (kanker van de schaamlippen), is sprake van hetzelfde als bij baarmoederhalskanker.

Acute myeloïde leukemie (AML)

Leukemie kan omschreven worden als kanker van witte bloedcellen. Er zijn verschillende vormen, waarvan AML er één van is. Dit type kanker komt vooral voor bij mensen die tussen de 20 en 40 jaar oud zijn en mensen die ouder dan 60 jaar zijn. Deze vorm van kanker kenmerkt zich door abnormale cellen, die doordringen in het beenmerg en daar de het proces van de maak van rode bloedcellen en bloedplaatjes beïnvloeden.[18] Zo kunnen er mutaties in cellen ontstaan en op hun beurt weer kanker veroorzaken. Wanneer iemand rookt, komen carcinogenen uit tabaksrook in het bloed en is er een grotere kans op beschadiging van witte bloedcellen. Naar schatting speelt roken bij 20 tot 25% een rol bij het ontstaan van acute myeloïde.[19]

Meeroken

Door strengere regels omtrent het rookverbod de afgelopen jaren, is het aantal rokers in openbare plaatsen en in horecagelegenheden al sterk teruggedrongen. Er zijn echter nog genoeg plaatsen waar mensen onverstoord meeroken met rokers, terwijl zij zelf nooit roken. Dat dit risico met zich meebrengt, blijkt wel uit het begin van deze paragraaf, waar is genoemd dat meerokers een verhoogde kans op longkanker hebben van 20 tot 30%.

Er zijn twee soorten rook die door meerokers ingeademd kunnen worden, namelijk:

Sidestream - dit is rook die rechtstreeks van een sigaret komt.

Mainstream - nadat de roker een trekje heeft genomen van zijn/haar sigaret, blaast hij/zij deze rook uit.[20]

De rook rechtstreeks afkomstig van de sigaret is schadelijker dan de mainstream-rook, maar beiden zijn erg schadelijk.

Dat meeroken minder schadelijk is dan zelf roken, ligt bij het feit dat rokers de rook direct inademen en rokers indirect. Toch wordt het risico op longkanker verhoogd, omdat de schadelijke stoffen in de lucht terecht komen en wel degelijk ingeademd worden, al dan niet in mindere maten. Gelukkig voor onze gezondheid, helpt de overheid mee door rechten op te stellen voor werknemers. Zij hebben recht om in een rookvrije omgeving te werken. Uit de praktijk blijkt echter dat er nog genoeg werkgevers zijn die de wet in de wind slaan. Zij zijn waarschijnlijk bang om klandizie te verliezen of vinden de sfeer niet goed. Ook mag er in eenmanszaken wel gewoon gerookt worden. Verder wordt er bij veel mensen gewoon binnenshuis gerookt terwijl er niet-rokers in huis wonen. Hier worden vooral kinderen de dupe van, omdat zij vaak nog te jong zijn om de gevaren van roken te begrijpen. Zijn ze wel oud genoeg, dan wordt het roken, door bijvoorbeeld hun ouders, voor alsnog geaccepteerd.

Andere consumptie betreft roken

Behalve gewone sigaretten bestaan er ook light-sigaretten. Deze zijn niet minder schadelijk dan gewone sigaretten; in veel gevallen zijn ze feitelijk nog schadelijker. Dit komt omdat het nicotinegehalte wellis waar minder is dan in gewone sigaretten, maar daardoor ook het rookgedrag van rokers verandert; rokers zijn namelijk gewend geraakt aan een bepaalde hoeveelheid nicotine. Rokers gaan bij light-sigaretten dus dieper inhaleren, meer sigaretten roken en hun sigaretten verder oproken[21], om de nicotine aan te vullen. Wie dus denkt dat light-sigaretten gezonder zijn, heeft het mis.

Verder is er verschil tussen sigaren en sigaretten. In sigaren is veel meer teer en koolmonoxide aanwezig. Daarbij bestaat de teer die in sigaren zit, uit meer kankerverwekkende stoffen dan die uit sigaretten. Het roken van sigaren is echter wel minder schadelijk voor je longen, omdat bij sigaarroken minder diep geïnhaleerd word. Sigarenrook wordt daarom wel weer beter opgenomen in de mondholte; bij het roken van sigaren is daarom ook meer kans op mondholtekanker dan bij het roken van sigaretten. [22]

Zonnen

De belangrijkste oorzaak van huidkanker is zonnen. Daarom is het belangrijk om bewust te zijn van de risico's die zonnen met zich heen brengt en hoe je men zich hiertegen kan beschermen.

Soorten huidkanker:

Etc.

Voeding (alcohol)

Er is nog niet veel bekend over voeding in verband met kanker. Wel weten we dat overmatig alcoholverbruik kans op verschillende soorten kanker kan vergroten.

Lichaamsbeweging en overgewicht

  • http://www.huidconsult.nl/portal/index.php/Huidziekten-A-Z/Huidziekten-P-t/m-S/Roken-en-de-huid.html
  • http://www.beroepsziekten.nl/content/beroepsgebonden-huidkanker
  • http://www.huidconsult.nl/portal/index.php/Huidziekten-A-Z/Huidziekten-P-t/m-S/Roken-en-de-huid.html
  • http://www.kwfkankerbestrijding.nl/index.jsp?objectid=16124
  1. Brochure van het KWF, 'Roken en kanker', blz 5
  2. Brochure van het KWF, 'Roken en kanker', blz 3, 8 en 12
  3. Brochure van het KWF, 'Roken en kanker', blz 7
  4. http://www.stivoro.nl/ geraadpleegd op 23 februari 2010
  5. http://www.longkanker.info/longkanker, geraadpleegd op 23 februari 2010
  6. http://www12.stivoro.nl/gevolgen/gevolgen.pdf geraadpleegd op 23 februari 2010
  7. http://www12.stivoro.nl/gevolgen/gevolgen.pdf geraadpleegd op 23 februari 2010
  8. http://www.longtransplantatie.nl/arian/med_rokerslong.htm geraadpleegd op 23 februari 2010
  9. http://www.umcg.nl/Patienten/ziekten/hoofdhalskanker/Vooraf/Pages/Vooraf.aspx geraadpleegd op 23 februari 2010
  10. Brochure KWF kankerbestrijding, blz 10
  11. http://www.umcg.nl, geraadpleegd op 23 februari 2010
  12. Brochure KWF kankerbestrijding, 'maag-, lever- en alvleesklierkanker' blz 10
  13. http://www.rivm.nl/vtv/object_document/o1100n17272.html geraadpleegd op 24 februari 2010
  14. http://cancer.about.com/od/livercanceradult/p/livercancecause.htm geraadpleegd op 24 februari 2010
  15. http://www.medicinfo.nl/%7Bef20813f-1e4e-4f11-bad9-330ff3bb3480%7D geraadpleegd op 24 februari 2010
  16. http://www.centrumvoorurologie.nl/blaaskanker/oorzaken-en-risicofactoren geraadpleegd op 24 februari 2010
  17. http://www.rivm.nl/bevolkingsonderzoeknaarbaarmoederhalskanker/onderwerpen/ontstaan-baarmoederhalskanker/ geraadpleegd op 24 februari 2010
  18. http://nl.wikipedia.org/wiki/Acute_myelo%C3%AFde_leukemie geraadpleegd op 24 februari 2010
  19. Brochure KWF kankerbestrijding 'roken en kanker', blz 11
  20. http://www.kwfkankerbestrijding.nl/index.jsp?objectid=16124 geraadpleegd op 24 februari 2010
  21. http://www.ikstop.nl/roken/light-sigaretten.html geraadpleegd op 24 februari 2010
  22. http://stivoro.nl/Voor_volwassenen/Gezondheid___roken/Wat_doet_roken_met_uw_lichaam_/Index.aspx geraadpleegd op 24 februari 2010

Writing Services

Essay Writing
Service

Find out how the very best essay writing service can help you accomplish more and achieve higher marks today.

Assignment Writing Service

From complicated assignments to tricky tasks, our experts can tackle virtually any question thrown at them.

Dissertation Writing Service

A dissertation (also known as a thesis or research project) is probably the most important piece of work for any student! From full dissertations to individual chapters, we’re on hand to support you.

Coursework Writing Service

Our expert qualified writers can help you get your coursework right first time, every time.

Dissertation Proposal Service

The first step to completing a dissertation is to create a proposal that talks about what you wish to do. Our experts can design suitable methodologies - perfect to help you get started with a dissertation.

Report Writing
Service

Reports for any audience. Perfectly structured, professionally written, and tailored to suit your exact requirements.

Essay Skeleton Answer Service

If you’re just looking for some help to get started on an essay, our outline service provides you with a perfect essay plan.

Marking & Proofreading Service

Not sure if your work is hitting the mark? Struggling to get feedback from your lecturer? Our premium marking service was created just for you - get the feedback you deserve now.

Exam Revision
Service

Exams can be one of the most stressful experiences you’ll ever have! Revision is key, and we’re here to help. With custom created revision notes and exam answers, you’ll never feel underprepared again.